FF een weekje niks doen

Levensgenieters 

Vakantie, dus niks doen,  lekker relaxen, de zinnen verzetten, hoe doet men zoiets? Zeven dagen de tijd, en die hebben we als volgt ingevuld. 

Het werk in kamer 7 lag al tijden stil omdat het maar niet lukt een professionele leem stukadoor naar Stünzel te krijgen. Dit keer zelf de stoute schoenen aangedaan en met wat instructies van de buurman de klus afgemaakt. Moet zeggen dat het me alles meevalt, en uiteindelijk is het me gelukt om de muur redelijk strak te krijgen. Het kan vast allemaal nog veel beter, maar voor een eerste stukadoor project vind ik het niet slecht. Nadat de leem er op zat de plinten vast gemaakt, en geverfd. Daarna een paar uur vloeren boenen met een borstel op de knieën, ouderwets, maar effectief.  Aafke kwam er achteraan met de dweil, en het knapte gelijk behoorlijk op, maar geverfd moet het wel.

Via een kennis van Heinz de buurman, hebben we de juiste kleur ossenbloed rood vloerverf laten maken op waterbasis.  De man is zijn hele leven schilder geweest en had nog leuke oude boeken met schilder technieken uit 1922. Hij heeft ons o.a. precies voor gedaan hoe je een mal maakt om de oude versierselen (in het Duits Bordüre) weer terug te brengen. Speciaal hiervoor had hij nog een rol folie staan met de juiste hardheid om mallen te maken.  Aangezien hij niet wist wat het kostte, heeft hij de hele rol maar zo meegegeven, ja zo gaat dat soms op het Wittgensteiner platteland, vertrouwen en gunnen dat zijn de kernwoorden hier.

De vloerverf staat inmiddels klaar om kamer 7 af te lakken en ook de gordijnen hangen inmiddels. Het duurt niet lang meer of deze kamer kan ook in de verhuur als 2 sterren kamer, ruim, maar zonder stromend water.

Kamer 7, alleen de vloer moet nog

Dan hadden we nog de daklijsten die aan achterhuis bevestigd dienden te worden. Het was even mooi weer, dus leek het me een goed moment om dit te doen. De buurman moest toch naar de stad en kwam even later met zinken lijsten terug. Hoewel dit precies dezelfde lijsten zijn die er op zaten kan dit nooit helemaal waterdicht zijn, omdat het water dat via de pan schuin weg loopt alsnog op het hout kan komen. Best wel balen, want zo gaat tzt. het overstek weer weg rotten. Probleem is ook dat de pannen vlak zijn, normaal zijn pannen krom en loopt het water naar het midden. De enige makkelijk oplossing zonder andere pannen in onder het afdekzink zelf een opstaande rand te maken met kalk. Kost allemaal weer extra tijd, maar lijkt me wel noodzakelijk.  

De gasten Ingrid en Karin hebben samen met Aafke weer hele stukken huis ontdaan van behang, en vet zodat deze nu ook kunnen worden gestut en geverfd. Verder zijn de ramen gelapt, en daardoor schrik je opeens hoe goed je er nu door kan kijken. Jessica de tuin weer eens onder handen genomen, was ook nodig zeker nu de berenklauw oprukt en niet te vergeten het everzwijn dat wederom ons met een bezoek heeft vereerd.  We moeten echt een dicht en hoog hek gaan neer zetten. Eigenlijk was het de bedoeling een houtwal (Duits: Benjeshecke) te maken, maar dat gaat te lang duren vrees ik.

Inspirerende leem projecten

Ter ontspanning zijn we een dagje  met de buren wezen toeren langs drie bekenden van hun die ook in leemhuizen wonen, en ook met mega grote klussen bezig zijn.  De regio waar we heen gingen was rond Schwalmstadt, op ongeveer een dik uur rijden vanaf Stünzel. Het is duidelijk een rijk gebied wat je terug ziet in de enorme boerderijen  vol rijke versieringen. Dan denk je dat wij een groot project hebben, het kan altijd nog groter, met nog meer schuren en gebouwen, nog grotere balken die worden vervangen, nog grotere leemwanden die moeten worden gestuct. Maar er is een ding wat ons duidelijk bindt, de liefde om mooie oude panden met oude materialen weer in volle glorie te laten schitteren. Bij alle drie de projecten raakten we hier niet over uitgepraat met de bewoners. Het Stünzel project brengt ons steeds maar weer leuke nieuwe mensen, prachtige projecten en veel inspiratie.

Verder kan ik nog melden dat we de hele week heerlijk hebben gegeten, salades, bbq, soep, en allerlei andere heerlijke culinaire creaties. De buren schoven af en toe ook aan, en ook de Italiaan in Bad Laasphe (da Michele) werd met een bezoek vereert. Volgens de Italië kenners is dit nog steeds de beste italiaan in de regio.

Zondags weer terug naar NL en dan blijkt het eindelijk mooi weer in Stünzel. Wat doe je ? Je gaat de buren helpen met hooien, heerlijk in het zonnetje handmatig het hooi keren en verspreiden langs de kanten waar de machines niet bij kunnen.  Daarna hebben de buren in hun leemoven zelf de heerlijkste Kuchen gebakken, welke we lekker opeten met veel slagroom uiteraard. Heerlijk! Daarna voldaan naar NL, wat zijn we lekker uitgerust en bijgekomen, heerlijk zo'n week niks doen.

Ook leuk, bezoek gehad van vaste blog lezers Lea & Patrick ze hebben zelf een huisje in Assinghausen op 45 km en hebben ook een leuke blog:  "Ons Droomhuis".

Dakrand

Nieuwe mensen, nieuwe inzichten

Waterleidingen

Eén van de leuke dingen van het Stünzel project en deze blog is dat er spontaan mensen reageren, langskomen en uitroepen dat ze ook graag een keer mee willen helpen. Meestal blijft het bij een dergelijke uitroep en wordt de daad zelden bij het woord gevoegd, maar als het dan wel gebeurt staat dat vaak garant voor een interessant weekend.

Van de zomer kwam Alexander en familie al een keer spontaan op bezoek bij ons, hij volgde mijn blog al enige tijd en wilde wel eens de biomeiler van dicht bij zien. Toen we dan ook nog een hout beeldhouwers festival organiseerden had hij nog een reden om langs te komen. Van de zomer hadden we een leuk gesprek en hij beloofde een keer een klusweekend mee te helpen. Afgelopen weekend was het  dan zo ver en reden we gezamenlijk richting het Gasthaus.

Riool van badkamer

Bert en Luuk kwamen we ook, dus uiteindelijk waren we met zijn vieren, een clubje mannen het best te typeren als een bont gezelschap met totaal verschillende achtergronden, het klikte wonderwel!  Alexander heeft ook een IT achtergrond net als ik zelf, dus al snel hadden we interessant IT praat. Verder weer veel geleerd over voeding en de effecten op lichaam en geest, boeiend! Alexander volgt een strikt dieet (Weston Price of hier)  dat lijkt een beetje op koken uit grootmoeders tijd,  met uitsluitend biologische groente en vlees, uit eigen buurt, zelf afgehaald en gekeurd. Hij heeft er veel baat bij en voelt zich stukken beter dan vroeger, zonder medicijnen.

Voegen met leem

Gewerkt werd er ook, en er zijn weer flinke vorderingen gemaakt met het aansluiten van de badkamer op het riool en de waterleiding. Kamer 1 is ook gelijk voorzien van een riool- en wateraansluiting zodat deze kamer ooit als luxe aparte unit met eigen keuken, douche en wc gebruikt kan worden. Dat wordt vechten om kamer 1 vrees ik.  In de kelder is een compleet kunstwerk van waterleidingen gekomen om het systeem op leiding- of putwater om  te kunnen schakelen in combinatie met warm biomeiler-water.  Nog een paar dingen, lees foutjes eh.. voortschrijdend inzicht en vergeten onderdelen, en dan kan het (warme) water gaan stromen.

Leidingen weggewerkt

Daarnaast zijn er weer koperbuizen in de muur geleemd, en hopelijk krijgen we dat ook nog af voor de winter. Sommige koperbuizen hingen nog los en verwarmden de lucht, dat is niet efficiënt, veel beter kan de warmte in de muur accumuleren. Het is wel een pittige klus want alle sleuven zijn te smal gemaakt zodat je er maar moeilijk leem bij in krijgt. Bij toekomstige sleuven gaan we dat anders doen, iets dieper uitfrezen en en bredere gleuven maken, denk wel vier centimeter in plaats van twee.  Leuk om te zien is  verder dat bijna iedereen enthousiast wordt over leem als bouwmateriaal. Meeste mensen kennen het niet, maar als men er eenmaal mee gewerkt heeft is men blij.

Niet doortrekken als het riool open ligt.....

Stucen met leem, en het stralingseffect

Stucadoor in actie

Na kamer negen is de afwerkingsfase nu ook begonnen in kamer zeven.  De herstelde muur en het dakbeschot zijn nu van een laag leemstuc voorzien en dat geeft gelijk een fijn leefklimaat.  De  tempierungs-verwarmingsbuizen zitten nu in de leem, en in plaats van lucht te verwarmen is het nu directe stralingswarmte die je voelt, en dat voelt gelijk aangenaam.

Werken met leem is fijn, het stinkt niet, het stoft niet en als je fouten maakt is dat makkelijk te herstellen. Ook verspil je niks, want alles wat op de grond valt kun je gewoon hergebruiken, water er bij en het wordt vanzelf weer zacht en verwerkbaar.

Kamer negen is voorzien van leemplaten, iets wat achteraf bezien een heel slecht idee was, omdat ze erg duur zijn, moeilijk te zagen, erg lastig te bevestigen en als je er mee werkt dan vallen er steeds korreltjes uit in je oog.  Die platen gebruik ik nooit meer, gelukkig laten ze zich wel makkelijk stucen en is de klus binnen een paar uur klaar. De volgende dag echter zien we overal haarscheuren daar waar de leemplaten elkaar raken. Dat is even een tegenvaller en we besluiten dan toch maar een extra wapening in de vorm van wapeningsgaas aan te brengen. Nu moet er wel een extra laagje leem overheen worden aangebracht om de scheurtjes weg te werken, wat uiteraard ook weer de nodige tijd kost.

Resultaat links

Tijdens het stucen van tempierungsbuizen is het belangrijk om de buizen goed heet te stoken. Het zijn immers metalen buizen en je wilt ze verstucen als ze de maximale lengte hebben, zodat krimpen geen probleem is dat tot scheurtjes gaat leiden. Daarom hebben we het hele weekend de kachel hoog opgestookt, zodat het water tenminste 50 graden was, volgende week treffen we nu hopenlijk geen scheurtjes aan. 

Resultaat rechts

Het effect van het verstucen van verwarmingsbuizen is dat er vrijwel onmiddellijk stralingswarmte in plaats van convectie (lucht verwarmen) warmte vrij komt. Dit voelt tijden het stucen al aangenaam, en op de foto's hieronder kun je goed zien hoe er een band van stralingswarmte door de kamer ontstaat die steeds breder wordt. Tijdens de werkzaamheden liep de temperatuur in kamer 7 op tot 15 graden terwijl het buiten nog vroor,  het stucwerk nog lang niet droog was, en de muren nog lang niet verzadigd waren met warmte, erg benieuwd hoe zich dit op de lange termijn  ontwikkelt maar de voortekenen zijn goed.

Langzaam dringt de warmte door het stucwerk

Sumpfkalk dat vind ik nou een mooi Duits woord, en nog fijn spul ook.

Boven stuc + verf, onder verse stuc.

We zijn al tijden bezig om de noord wand van de schuur wind en waterdicht te krijgen. Het vakwerk zit er in, de vakken zijn opgevuld met leem, het dak is dicht, de stuifsneeuwgaten zijn dicht en de muur moet alleen nog worden afgestuct zodat deze ook water dicht is.

Dat stucen klinkt allemaal simpel, maar we doen alles ekologisch en dan is alles anders dan anders. Zo gebruiken we zogenaamde luchtkalk, in plaats van de standaard bouwmarkt waterkalk. Dit doen we omdat deze kalk betere vochtregulerende eigenschappen heeft en daardoor voor een beter binnenklimaat kan zorgen. Deze kalk hard langzamer uit dan de meer gangbare hydraulische kalk, maar gaat gegarandeerd duizenden jaren mee, de oude Egyptenaren gebruikten het al en dat staat er nog.

Haarscheurtjes

Maar ja, een ander materiaal heeft ook weer iets andere eigenschappen en na een dag stucen zien we de volgende dag allerlei haarscheuren. We vragen ons af waarom en wat  we er aan kunnen doen ? Simpelweg opnieuw dichtsmeren blijkt niet de methode. Ook een belrondje langs een aantal Duitse stucadoors levert niet de gewenste informatie, men kent deze ouderwetse kalk eenvoudig niet.

Op internet is er wel een en ander te vinden over deze problematiek, vooral dat anderen hier ook last van hebben.  Maar oplossingen heb ik nog niet kunnen vinden. Het probleem schijnt vooral te zijn dat buitenkant sneller droogt dan de binnenkant, dat geeft krachten en spanningen met scheurtjes tot gevolg. Dit kan een gevolg zijn van te veel of te weinig vocht, maar hoe en wat ben ik nog niet helemaal uit.

De luchtkalk die we gebruiken is van de firma Solubel, dat is kalk met wat scherpzand dat een wat gelige kleur heeft. De bovenste vakken hebben we met zogenaamde Sumpfkalk-verf mooi wit gemaakt. De haarscheuren verdwenen hiermee, maar de vraag is nog even of het zo blijft. Al enige tijd niet meer bij het huis geweest vanwege verjaardagen,  het Festivalderaaa (aanrader) en een zakenreisje naar een ander continent, het continent van alles veel (of niks).

Ja het woord Sumpfkalk dat heeft een mooie klank en is ook nog fijn spul om mee te werken.

Wordt vervolgd.

Aan de slag als vakkenvuller

De eerste steen

In het najaar waren we er al mee begonnen: vakkenvullen, vakwerkvakken vullen om precies te zijn. We begonnen met stampleem, maar dat is zwaar en  we wilden iets eenvoudigers en vooral lichter. We zijn uitgekomen op leemstenen, die wegen weinig en zijn makkelijk te verwerken en na een dag werken met die dingen ben je tenminste niet lichamelijk gebroken.

In de meivakantie waren door de firma Conluto drie pellets met leemstenen en een pellet met leemmortel voor de deur afgeleverd. Naast allerlei andere activiteiten hebben we met vereende krachten deze stenen naar boven getakeld als voorbereiding op het vulwerk. Omdat het om nogal wat materiaal gaat hebben we een takel gemaakt met daarin een emmer waarin dan steeds 4 tot 6 stenen kunnen. De beneden ploeg vult de emmer en takelt deze omhoog, de boven ploeg verdeelt de stenen een beetje gelijkmatig over de vloer en dicht bij het werk. Met een paar uurtjes waren we al klaar, dat ging lekker vlot dus.

Leemslepen

Nu de stenen en de leemmortel boven zijn kunnen we de vakken gaan vullen. Dat gaat erg makkelijk met leemsteen. Eerst de balken een klein beetje nat maken, dan twee centimeter mortel er op, steen nat maken en vervolgens in de mortel drukken. Omdat het kleine vakjes zijn kunnen we mooi de rand van de balk aan houden,  en kun je haast ook niet scheef gaan. Als de laatste steen op rij niet past, kan je hem eenvoudig afkorten door hem door  te zagen met een flex, dit geeft wel echter wel een hoop stof helaas. Later komen we er gelukkig achter dan een klein beetje inslijpen al genoeg is, daarna kun de steen met de hand breken.


In de vakken passen natuurlijk net niet precies een aantal rijen stenen, dus houd je een randje/gleuf over aan de bovenkant.  Die randjes vullen we op met stampleem, maar dan zonder te stampen. Als je stampleem aanlengt met water krijg je een ontzettend plakkerige substantie de je eenvoudig in randen kan duwen.  Ongeveer 10 tot 15 liter stampleem verdwijnt op die manier in de ieder randje van elk vak. Komen we toch nog van het overschot stampleem af.

Vogelnestje

Helemaal boven in de nok, in het dekzeil hebben vogels een nestje gebouwd, als we echter kijken blijkt het nestje verlaten. Gelukkig voor ons hoeven nu het werk niet stil te leggen. Zou echter wel leuk zijn als er in de toekomst ook een vogelnestje in de nok komt, dus bij deze  zijn jullie (vreemde) vogels uitgenodigd om je vestigen op deze top-locatie.

We zijn nu vijf dagen bezig geweest en hebben het vakwerk nu voor drie kwart dicht zitten. Hoe hoger we komen hoe langer het werk wel lijkt te duren. Vooral helemaal bovenin de nok krijg je natuurlijk allemaal kleine stukjes en dat kost tijd. Ook is de werkhouding op die plekken niet optimaal, tel daarbij het aanvoeren van materiaal, ladder op ladder af, en er blijkt steeds meer tijd in logistiek dan in het vakwerken zelf te gaan zitten. Wel goed voor de conditie want je loopt wat af, en er zit onderhand 3500 kg materiaal in de  muur, dat hebben we dus allemaal in ons handen gehad. Daar kun je dan ook nog talloze emmers met water bij optellen. Ja daar krijg je honger van, heel veel honger. Gelukkig werd er goed voor ons gezorgd door de familie, koffie, Kuchen, Biertjes en stevige maaltijden.

Het resultaat tot nu toe. De vakken boven het raam rechts moeten nog.

Balkon voor het stucen in de nok.

De nok zit eigenlijk net te hoog, of eigenlijk is de steiger te laag om er bij te kunnen. Daar moesten we dus nog wat op verzinnen voor als we gaan stucen. Als laatste hebben we daarom gisteren een dag besteed om een soort balkon op de steiger te fabriceren om straks bij de nok te kunnen als we gaan stucen. Deze werkvoorbereiding kost een hele dag werk met twee man, dat zijn echt van die dingen die je altijd vergeet te plannen, en waar je later ook niets meer van ziet. Je denkt aanvankelijk dat het opvullen van een vakwerk muurtje een snel klusje is, maar dat blijkt dus nog behoorlijk tegen te vallen.


De volgende stappen zijn de laatste vier vakken dicht maken, dan  het stampleem opruwen en de voegen wat dieper maken, zodat de kalk stuc beter hecht.  Daarna kan er nog een keertje geschilderd worden en de kunnen deurtjes weer worden geplaatst, want voorlopig blijft het een schuur. Als laatste kunnen dan de regenpijpen er op, en dan mag de steiger weg, duurt nog even dus voor we het totaalresultaat kunnen zien.

Diverse details.

Veelzijdig leem geeft ook weer keuzestress, wat te doen ?

Niet alleen de jeugd heeft last van keuzestress ook ik heb daar bij tijd en wijlen last van. Wat is het probleem dan zult u denken ?  Ik wil graag van het voorjaar het vakwerk van de hooischuur noordzijde dicht maken met leem. In de herfst waren we al begonnen om met stampleem de vakken dicht te maken, het is zwaar werk en van verschillende kanten wordt me gezegd dat stampleem voor vakwerk wellicht niet de beste manier is, omdat het moeilijk stampen is in die vakken en ten tweede kun je problemen krijgen als de (nieuwe) balken krimpen of uitzetten. Verder is stampleem een fysiek nogal zware werkmethode en daarom ben ik nu aan het kijken naar alternatieven.

Op Youtube vond ik een hele interessante documentaire (in het Duits) waarin de verschillende leembouw technieken worden behandeld. Kortweg zijn er drie manieren:

1. Stampleem, leem wordt met mokers aangestampt tot een dichte massa, dit is de methode die we in de herfst toegepast hebben.
2. Smijtleem met vlechtwerk, met  wilgen takken het vak van een raamwerkje voorzien en dan natte leem er op smijten, daarna glad strijken
3. Stapelleem, leemstenen maken (of kopen) en dan deze netjes in de vakken stapelen en  aan elkaar vast maken met leem, alsware het bakstenen met cement. 

Onze wilg in NL

Bloed......

Nu we ervaring hebben met stampleem lijkt het mij goed om ook eens te experimenteren met smijten en stapelen. Voor het vlechten vandaag alvast wat takken gezaagd van de wilg hier in de tuin, het is toch winter en dat het moment om takken uit een wilg te halen. Lette echter niet helemaal goed op en zaagde met de handzaag in mijn duim, een bloed als een rund dus voorlopig even gestopt.

Zodra we weer in Stunzel zijn lijkt het me een goed idee om zelfs eens wat leemstenen te maken met een mal en deze lekker enige weken te laten drogen. Zodra het dan weer voorjaar wordt, hopelijk al half maart, kunnen we dan aan de slag om ze te verwerken. De keuzestress wordt dus opgelost door met alle drie de technieken ervaring op te doen. Dat geeft niks want ooit zullen we ook nog de zuid- en westzijde moeten doen, daar zit nu slechts blik (wat sommigen dan ook nog weer mooi vinden).

Stucwerk voorkant

Als het leem er in zit, is de volgende stap de buitenkant netjes af te stucen met kalk, op dezelfde manier als de voorkant is gedaan. En verder natuurlijk nog een aantal deurtjes plaatsen zodat het geheel weer er uit ziet als de aloude schuur. Helaas is er tot nu toe nooit een oude foto van schuur opgedoken, ondanks de oproep op radio Siegen, dus hoe het er origineel uitgezien heeft blijft onbekend. Wat wij nu gaan doen is een spiegeling van de voorkant met alleen iets grote vakken voor luiken, zodat er te zijner tijd grote ramen geplaatst kunnen worden. Belangrijkste doel is de schuur dicht te maken zodat de steiger weg kan en we ons kunnen concentreren op het verwarmingssysteem.  Kan dus nog wel een paar vrijwilligers gebruiken die medio maart een keer, of twee keer een weekendje mee willen helpen met de leemwerkzaamheden. Een goede gelegenheid om weer een wat nieuws te leren!

Hieronder de documentaire over leembouw, aan het eind ook nog een paar leuke massakachels.

Herfstvakantie 2013

Zit je wel eens rustig op de bank Frank? Kijk je wel eens uit het raam? Doe je wel eens niks? Enig idee waarom  je zo moe bent vandaag ? In plaats van blog schrijven heb je voor het Greatesthitslive project een Facebook pagina in elkaar gezet. Dit terwijl je nog geen dag terug bent van een herfstvakantie in je Duitse bouwvallige zoete inval, die je ook nog onderbroken hebt door drie dagen in NL te gaan werken, terwijl ook nog het huis van je dochter bijna afbrandt, obsessief, gek, prettig gestoord, oordeelt u zelf maar.

De werkvoorbereiders

Lekker in de herfstzon

Als werkvoorbereiders voor de herfstvakantie gingen Bert en ik donderdagavond al naar Stünzel om de puinhopen die we de vorige keer hadden achtergelaten zoveel mogelijk op te ruimen, en er voor te zorgen dat we nog een slag konden maken met de verwarmingsleidingen. Vorige keer waren we gestopt omdat de buizen op waren, inmiddels zijn er weer nieuwe dus konden we meteen aan de slag. Bert houdt niet van knietjes in de leidingen, en leeft zich daarom geheel uit met het buigijzer, het aantal koppelingen wordt hierdoor steeds verder gereduceerd, en ook houden we steeds minder restjes over.  Netto resultaat na twee dagen is dat de tweede verdieping, het trappenhuis van een naar twee, en nog wat stukken op het eerste bordes van buizen zijn voorzien, dat schiet al aardig op dus.

Daarnaast heeft Kees nog kamer 7, 8 en 9 van nieuwe stroombekabeling voorzien, net voor de grote club mensen aankwam.  Nu het grove hakwerk gedaan is en de diverse leidingen geplaatst zijn, kunnen kamer 7, 8 en 9 ook weer gebruikt worden als slaapkamer, dat is toch we weer een kleine mijlpaal. Bovendien hebben we deze kamers nodig als we in kamer 1 en 2 gaan hakken, en staat ons dus niks meer in de weg om dat te gaan doen, alleen misschien de winter die aanstaande is. Ik laat me ook niet gek maken, we zien zien wel hoe ver we gaan komen dit jaar. Tenslotte weet ik nog steeds niet wat voor verwarmingsketel er komt, wel dat het pellets als primaire brandstof worden, maar het precieze keteltype is nog niet duidelijk op dit moment.

Steeds drukker

Vanaf zaterdag stroomt het huis echt vol en zijn we opeens met zijn twaalven (Bert, Els, Kees,
Lianne, Eliza, Rixt, Aafke, Frank, Anne Bouke, Karin, Cor, Chris en een hond).  En net als vorig jaar wordt het ook weer erg mooi en warm herfstweer, echt weer om buiten dingen te gaan doen. Dan heb ik het over lekker buiten lunchen, vakwerk verven en overstek in de schuur dicht timmeren met planken, die dan ook weer geverfd kunnen worden.  De kraanvogels vliegen ook weer over, maar maken dit jaar helaas geen stop, jammer maar wellicht volgend jaar dan misschien.  Zondagavond rijden Bert en ik weer naar West Friesland, moet helaas werken en kon  door onvoorziene omstandigheden geen hele week vrij krijgen.

Woensdagavond laat weer terug in Stünzel, samen met mijn zoon. Diezelfde avond, of eigenlijk nacht, komt er nog meer familie en aanhang.  We moeten ze ophalen in Bad Laasphe, want ze zijn enigszins verdwaald in de donkere nacht zonder navigatie en bellen ons op voor instructies.  maar ja, lastig  want hoe leg je nu uit waar ze heen moeten rijden als je niet weet wat er daar op de borden staat.  We besluiten naar Laasphe te rijden  en voor de bank aldaar te wachten, zodat ze achter ons aan kunnen rijden. Middernacht, enige mannen in leren jassen voor de bank, trekt ook de aandacht voor de politie, die dan ook een extra rondje rijdt.  Niet veel later treffen we de familie en rijden we de donkere berg weer op. De tweede auto met familie is met navigtie van de kaart verdwenen, en melden dat ze inmiddels in een donker bos op een zandpad rijden. Ze zijn vlakbij maar hebben waarschijnlijk niet helemaal het goede adres ingetikt, Stünzel heeft wel drie straten namenlijk. Via de telefoon praten we ze naar het Gasthof en zitten we om 01:30 aan de borrel met de herfst ploeg 2: Ekko, Marjolein, Cor, Julia, Jordi, Peer, Pier, Wiepkje, Annebouke, Cor, Chris, Ekko, Rixt, Aafke en Frank

Hooischuur

Overstek wit, balken bruin en
eerste vakken met leem

Het is de hele week al mooi weer met zelfs temperaturen tegen de 20 graden, prima weer om nog een slag aan de hooischuur te geven. Het vakwerk heeft een eerste laag bruine lak gekregen en de planken van het overstek zijn wit geverfd, was wel even een tour om bij het bovenste puntje te komen, maar uiteindelijk gelukt met een ladder op de steiger.

Vervolgens zijn we met stampleem begonnen om de vakwerk vakken dicht te maken. In ieder vakwerkvak timmer je drie (pan) latten, links, rechts en onder. Vervolgens maak je buitenkant dicht met stevige planken en een plaatje boord van 5mm die precies in het vak valt. Dan zet je aan de andere kant van de balk een plank, en ga je de leem met een moker er instampen. Dit doe je totdat er geen verdichting meer is, en dan kan je verder met de volgende laag. De bovenste laag is het lastigst omdat je dan niet naar beneden kan slaan, maar zijwaarts de leem plat moet slaan. Dacht eerst dat dit wel een leuk klusje voor de jonge kinderen zou zijn, maar nee, dit is echt heel zwaar en uiteindelijk was het alleen Ekko nog die de kracht had!  De kinderen hebben wel heel goed geholpen met het aanvoeren van leem. Ze scheppen de leem in emmers die vervolgens via een katrol naar boven worden getakeld.

Stampleem duo Ekko & Ekko in actie

Leem zit er in, nu nog een laag kalk

De eerste vijf vakken zijn dicht nu, dit gaat nog behoorlijk wat tijd kosten om alles dicht te krijgen. Vraag is ook of we dat wel willen, want het open karakter nu geeft wel een erg mooi uitzicht en veel licht binnen, te overwegen valt dan ook om er over de hele breedte veel glas in te zetten. Dit zal wel overlegd moeten worden met de Denkmalschutz vrees ik, maar wel iets dat ik serieus overweeg nu. Maar zelfs met glas, is er voorlopig nog genoeg te leem  te stampen, wie wil kan zich aanmelden, het is zwaar maar relaxed werk in de buitenlucht, dat je geheel tot rust laat komen, heel therapeutisch.

Opruimen

Na de zomer is er achter wat puin zo her en der achtergebleven, verder is er door de hooischuurklussen weer een hoop resthout bijgekomen. Ook komt de winter er aan, dus is het hard nodig om ook de tuin winterklaar te maken.  Met zo veel mensen is dit echter helemaal geen probleem en binnen no time, zijn alle bladeren bij elkaar geharkt, al het puin geruimd,  kubieke meters hout gehakt, lekkende dakpannen in de hooischuur vervangen, een oude grijper verwijderd, trampoline opgeruimd, gordijnen gemaakt, en alle kamers gedweild en stofgezogen.

De puinruimers

Van onszelf hadden we nog doosje stoofperen mee, Marjolein had ook peren mee zodat er lekker stoofperen gemaakt konden worden. Buurman Heinz had nog wat appels over die we zelf plukken mochten, zodat we echte Heinz Appelmoes gemaakt  hebben, erg lekker! 

Jagdgenossenschaft

Als eigenaar van een stuk grond in jachtgebieden wordt je ieder jaar door het jagersgilde gecompenseerd op de jaarlijkse vergadering. Vooraf komt de voorzitter je een envelop met geld thuis brengen, we krijgen maar liefst twee euro nog wat, nou daar kan je wat mee! Daarna wordt je uitgenodigd in de dorpskroeg om de vergadering bij te wonen, het bestuur te kiezen, eventueel bezwaar te maken en te stemmen over allerlei kleine en grote zaken. Bijzonder vond ik wel dat de penningmeester alle transacties van het gehele jaar ging door nemen, met tot op de cent nauwkeurige bedragen. Zo heeft men drie week wel vijf  euro rood gestaan, en daardoor een rente verlies van enige centen geleden, is gelukkig weer goed gekomen door de storting van contributie. Gelukkig was er nog wel geld genoeg om het hele dorp te trakteren op een heerlijke maaltijd aangevuld met lekkere biertjes en natuurlijk Schnapps, het was nog lang onrustig in Stünzel.


Over de hele  herfstvakantie maar liefst 21 mensen op bezoek gehad, niet allemaal tegelijk maar in verschillende ploegen. Was wederom bere gezellig en met zoveel mensen maak je ook weer een hoop voortgang.  Natuurlijk is er ook nog van het bos en de herfst genoten en zijn er kraanvogels overgevlogen die  helaas niet geland zijn, jammer genoeg heb ik mezelf te weinig tijd gegeven om hier bewust van te genieten, moet af en toe even niet vergeten dat het hier een vakantiehuis betreft en dat relaxen gewoon mag en moet.

Hier wordt gewerkt!

Kamer 7 en 8 kilgoten, isoleren en plaatwerk

Buiten is het herfst, Voyager 1 heeft de melkweg verlaten, maar ik moet deel drie van de blog over de zomervakantie nog afmaken. Nu het weer kouder wordt, realiseer ik me des te meer dat onze kachelplan een beetje op een laag pitje staat. Vol enthousiasme begonnen, maar het schiet niet echt op. Veel gezellig bezoek, activiteiten om de schuur te redden, en allerlei dingen die eerst moeten, hebben er voor gezorgd dat we niet echt hard gaan op dit gebied. Je gaat nu eenmaal niet aan de slag met een sleuvenhakker als je het huis vol mensen hebt, en zodoende weinig voortgang.

Om verder te kunnen met het verwarmingssysteem is het noodzakelijk de schuine wanden in kamer 7 en 8 dicht te voorzien van isolatie en muurplaten. Maar voordat we dat kunnen doen, moeten eerst de randen langs de kilgoten dicht (tegen stuifsneeuw) nu we er nog bij kunnen. Nu we  toch bezig zijn isoleren we ook gelijk het zoldertje boven het trappenhuis. Via kamer 7 kun je net in de kleine zolder ruimte klimmen, de ruimte blijkt bewoont door twee wespennesten en een nest blauwe kwikstaarten. Voorzichtig klimmen we er in en maken de kilgootranden dicht met touw en cement. Het touw vlechten Els en Rixt zelf op de juiste dikte en lengte, van oude boerderij touwtjes die hier overal in en om het huis liggen. Anja vlecht het touw dan langs de goten en Paul smeert het af met cement, team-work! Daarna leggen we platen hennep neer als isolatie, maar wel op zo'n manier dat het nest nu en in de toekomst toch nog toegankelijk is.

Kabels vlechten, isoleren, kilgoten dicht, frame maken in kamer 7

Nadat het zoldertje dicht is  maken we (Kees, Christiaan en Ekko) een frame waar de hennepisolatie platen in komen te liggen en leemplaten op bevestigd gaan worden. Het is de eerste keer dat we met hennepisolatie werken, het is makkelijker te bewerken dan vlas, maar het ruikt nogal sterk en al snel ruikt het hele huis er naar. Het moet snel dicht om van die penetrante hennepgeur af te komen, je wordt al high als je even in de kamer bent. Gelukkig is niet heel ver hier vandaan in Caldern een Öko-bouwmarkt en daar halen we dampfolie, leemplaten en andere toebehoren om het af te maken. Eerst brengen we de dampfolie aan die de hele wand lucht dicht af sluit. Daarvoor  gebruiken we nietjes, speciale ekolijm en tape. Het effect is direct merkbaar, de zwaar overheersende hennepdamp  is weg, en dat maakt het klimaat in kamer 7 gelijk een stuk beter.

Moet ook nog wel even vermelden dat Kees met een vooruitziende blik alvast de stroomdraden in het frame heeft verwerkt, veel makkelijker dan achteraf. Dit is dan tevens ook, het eerste stukje van de nieuwe stroomleidingen.

De vakantie is dan wel voorbij, maar gelijk het eerste weekend na de vakantie gaan Bert en ik naar het Gasthaus om de leemplaten in kamer 7 te bevestigen.  De leemplaten blijken 2,5 cm  breder dan bedacht  (62,5 ipv. 60cm) en daarom past het niet direct op het frame. Dan maar besloten er nog een frame op het reeds bestaande frame te plaatsen. Alternatief is oude frame weer te slopen en de isolatie opnieuw aan te brengen, dat lijkt me iets te veel werk, voortaan eerst alle materialen goed opmeten dus.

We gebruiken 25mm dikke leemplaten, zodat er veel massa is, er komt tenslotte nog een temperierungs-verwarmingsbuis door. Het bevestigen hiervan op de schuine dak zijde is niet fijn, de platen zijn zwaar en er valt constant gruis uit in je ogen. Samen met Bert lukt het uiteindelijk toch de platen er binnen een paar uur op te krijgen.

Mooie van leem is wel dat je geheel niks overhoudt, alle restjes, en het poeder op de grond veeg je bij elkaar. Vervolgens de resten in een emmer stoppen, en aanlengen met water, even mixen en je kan met de vloeibare leem de kieren weer dichtsmeren. Geheel geen afval, en dus ook geen werk om afval af te voeren. Mooi spul dat leem, ondanks het gruis in mijn ogen, ga ik het vaker gebruiken maar niet in plaatvorm.

Kamer 7, Frame over de dampfolie, emmer met restleem en het voorlopige resultaat

Alles ging vlot, dus tijd over om ook kamer 8 aan te pakken, want ook daar kijken we tegen dakpannen. Dit keer nemen we vlasisolatie en gaan we met Fermacell (gips met fibers) platen werken.  De vlasisolatie had ik  nog liggen namelijk, en met leemplaten hebben we het voorlopig even gehad. Het lukt ons het frame en de isolatie die middag nog te plaatsen, maar dan is de tijd op en gaan we naar huis.

Het weekend daarop gaan we nogmaals heen om kamer 8 af te maken. We treffen echter alle isolatie op de grond, blijkbaar er uit gewaaid of iets gekrompen of beide. Goed we zetten het er weer in, damp folie er over en we kunnen gaan beginnen de Fermacell platen te bevestigen. Die platen 150x100cm zijn behoorlijk zwaar, maar met wat stutten en het feit dat we met zijn tweeën zijn lukt het dan toch.

Kamer 8, isolatie valt er uit en Bert maakt een frame

Kamer 7 en 8 zijn nu weer dicht en we kijken niet meer tegen dakpannen aan, dit is een hele verbetering. Nu  kunnen we dus weer verder gaan met het aanleggen van koperleidingen voor de verwarming, want dat ligt al weer enige tijd stil. Door al deze tussenwerkzaamheden, en de werkzaamheden aan de schuur is het massakachel project ook maar even van de baan, denk wel tot minimaal volgend jaar. Eest de basis voor elkaar krijgen, dan dat soort uitbreidingen. Voorlopig houd ik me alleen bezig met koperbuizen in de muur frezen, en de schuur winterdicht krijgen.  Nu nog even een berg energie vinden om mezelf weer op te peppen, en dan er maar weer tegenaan.

Terzijde

Leem platen zijn best wel prijzig, ik betaal bijna 30 Euro per m2, ze komen in platen van  625x1500x25mm. Doe je het zelfde met twee lagen Fermacell van 10mm dan kom je op 11,60 Euro m2 (beide prijzen met 19% Mehrwertsteuer). Met Fermacell heb je wel resten, bij de leemplaten is alles gebruikt, en is er niks over. Verder is de twee lagen Fermacell variant 5mm dunner, dus stel we doen er nog een denkbeeldige plaat van een 5mm bij dan kom je op pak 'm beet 14,30 euro per m2.  Leemplaten zijn dus wel een stuk duurder in dit geval. Verder zullen we op termijn  wel zien wat het beste bevalt, qua warmtehuishouding.

De Eko bouwmarkt in Caldern is ook een belevenis op zich, ze hebben er behalve allerlei interessante en mooie bouwmaterialen ook mooi uitgewerkte voorbeelden. Ook in de eko bouwwereld zijn er weer vele wegen die naar Rome leiden, maar gelukkig is er zeer kundig advies en wordt er veel aandacht aan de klant besteed. Ik zou ze alleen wel aanraden eens een wat moderner computer systeem te nemen, waarop je snel kan uitrekenen hoeveel materiaal er werkelijk nodig is, dat was nu een beetje een rompslomp.

Het frame is sterk genoeg, je kan er aan hangen.

Neu Fachwerk

Als je aankomt rijden zie je het gelijk, die vreselijk lelijke stenen in de hooischuur waar eens vakwerk zat.  Die vreselijk lelijke plek, daar willen we van af, het moet weer in oude glorie worden herstelt, zodat het huis weer volledig kan schitteren. En met wat hulp en hoop inspanning gaat dat hopelijk dit jaar nog lukken.

Nu zijn er een aantal problemen, hoe zag het er oorspronkelijk uit? We hebben wel bouwtekeningen uit 1912, maar dat stuk staat nergens op, die tekening ontbreekt. Op de vele oude foto's staat ook dat stuk huis niet, althans niet op de foto's die wij gezien hebben. Wat te doen ? Gelukkig hebben we wel de tekeningen van de zuidzijde, en omdat het de hooischuur symmetrisch is kunnen we tekening eenvoudig spiegelen en dan krijg je dit:

De benodigde balken voor het Fachwerk, gekregen we vorig jaar van de graaf, en liggen al in de tuin te drogen nadat we ze vorig jaar zelf uit de boomstammen hebben gezaagd. De benodigde formulieren zijn ingediend bij de Denkmalschutz autoriteiten, en met een beetje geluk kunnen we in de meivakantie aan de slag.

Maar voor we aan de slag kunnen met opbouwen moet eerst het restant hooi van de hooizolder worden gehaald. Hier zoek ik nog een paar energieke jongeren voor die dit willen doen. Uiteraard rijkelijk beloond met bier, eten en een gezellige weekend(en).  Wie hebben er zin om dit te doen ?  Het hooi kan eenvoudig naar beneden worden gegooid en van daar worden afgevoerd naar de tuin.

Zodra het hooi weg is kan er binnen een steiger worden gebouwd zodat de restanten van de verrotte uitbouw veilig verwijderd kunnen worden. Verder kunnen dan de dakpannen worden verwijderd zodat er ruimte ontstaat om te gaan bouwen.  Als laatste moet dan de lelijke muur zelf er uit geslagen of gehaald worden. Ideeën hoe dit het beste aan te pakken zijn van harte welkom.  Ik heb al voorstellen gehoord om er een balk achter te zetten en dan met een touw aan een trekker het in één keer er uit te trekken.  Maar wellicht zijn er betere en minder riskante ideeën onder de lezers.

Het ligt natuurlijk voor de hand om de balken nog op de grond te verven, dat is ook wel even een klus, die vast enkele keren zal moeten. Verder gaan we een traditionele huisspreuk opnemen, en dat is iets wat natuurlijk veel makkelijker is uit te voeren zolang de balken nog niet hoog in de muur zitten. Over de spreuk schrijf ik nog wel een apart artikel, want ook dat is weer een project op zich.

Dan kan de opbouw beginnen onder leiding van een professionele vakwerktimmerman. Hulp is er wel nodig, want die balken zijn lang, zwaar en lastig te hanteren. Dus als je sterk bent, niet bang voor hoogtes (12m) en eens wilt helpen dan hoor ik het graag.

Nadat het vakwerk er in zit, moet het dak weer dicht gemaakt worden, dat is iets waar we al ervaring mee hebben, dus daar voorzie ik niet echt problemen.  Voorlopig doel is de schuur slechts water dicht te maken zodat het eigenlijk alleen een kwestie is van panlaten en dakpannen herplaatsen.

De vakwerkmuren wil ik dicht maken met traditionele leem op wilgentakken. Daarvoor zoeken we dus iemand die dat al eens gedaan heeft, en ons de techniek wil leren. Lijkt me echt echt ontzettend leuk om dat te kunnen.  Maar het kan natuurlijk ook zijn dat er ergens een klas jongelieden is die oude bouwtechnieken willen eren en nog een leuk stage project zoeken.  Mocht je die kennen of dit zelf willen, laat het eens horen. Voor gratis kost en inwoning kan natuurlijk voor gezorgd worden!

Artist impression hoe het er straks uit gaat zien.